Huyết áp cao và rối loạn chuyển hóa: vì sao huyết áp nhích lên cùng vòng eo

Bố mẹ Hằng năm nay 68 và 70 tuổi. Nỗi sợ lớn nhất của Hằng là không kịp báo hiếu bố mẹ, không kịp đưa bố mẹ đi những nơi đẹp khi bố mẹ còn khỏe. Vì thế mỗi khi nghe chữ "huyết áp", Hằng lắng nghe rất kỹ. Ngày trước nhiều người nghĩ huyết áp là chuyện của tuổi già. Nhưng WHO thống kê tăng huyết áp ở người từ 30 tuổi, nghĩa là đây không chỉ là chuyện của người già. Và nó hay đi cùng một vòng eo đang to dần.

Huyết áp cao: "kẻ giết người thầm lặng"

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tăng huyết áp là khi huyết áp đo nhiều lần ở các ngày khác nhau từ 140/90 mmHg trở lên. Hơn một tỷ người trưởng thành trên thế giới bị tăng huyết áp, và rất nhiều người không biết mình bị, vì phần lớn không có triệu chứng. Đó là lý do người ta gọi nó là "kẻ giết người thầm lặng": nó âm thầm làm hại tim, não, thận và mạch máu.

Trong tiêu chí hội chứng chuyển hóa, mốc cảnh báo còn thấp hơn: từ 130/85 mmHg.

Vì sao huyết áp và chuyển hóa liên quan tới nhau?

Huyết áp không đứng một mình. Ở người có kháng insulin và nhiều mỡ bụng, nhiều cơ chế cùng đẩy huyết áp lên:

• Insulin cao làm thận giữ muối và nước, thể tích máu tăng, áp lực lên thành mạch tăng.
• Mỡ nội tạng tiết các chất gây viêm và hormone làm mạch máu co lại, kém đàn hồi.
• Cân nặng tăng thì tim phải bơm máu đi xa hơn, nhiều hơn.
• Hệ thần kinh "căng" do thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài cũng làm huyết áp tăng.

Vì thế, khi huyết áp bắt đầu nhích lên, hãy nhìn cả vòng eo, mỡ máu, đường huyết. Chúng thường kể cùng một câu chuyện.

Đo huyết áp tại nhà cho đúng

Đo sai thì con số cũng sai. Vài nguyên tắc đơn giản:

1. Ngồi nghỉ 5 phút trước khi đo, không uống cà phê, không hút thuốc, không vận động trong 30 phút trước đó.
2. Ngồi tựa lưng, hai chân chạm đất, không bắt chéo. Đặt tay ngang tim trên mặt bàn.
3. Đo 2 lần cách nhau 1–2 phút, ghi cả hai.
4. Đo vào giờ cố định, ví dụ buổi sáng trước khi ăn và uống thuốc, buổi tối trước khi ngủ.
5. Ghi vào sổ hoặc điện thoại, mang theo khi đi khám.

Thói quen ghi chép này Hằng mang theo từ nghề ngân hàng: một lần đo chưa nói gì, cả chuỗi số liệu mới nói lên xu hướng.

Những thói quen có cơ sở khoa học

Giảm muối

WHO khuyến nghị người lớn ăn dưới 5 g muối mỗi ngày (khoảng một thìa cà phê), tính cả muối trong nước mắm, bột nêm, đồ chế biến sẵn. Mâm cơm Việt thường vượt xa mức này. Một vài cách dễ làm: chấm nhạt dần, nêm ít hơn một chút, giảm đồ muối chua, mì gói, xúc xích.

Nhiều rau, đủ đạm, bớt tinh bột tinh chế

Rau xanh, đậu, các loại hạt cung cấp kali và chất xơ, có lợi cho huyết áp. Cách chia đĩa Hằng dùng có rau chiếm phần lớn nhất. Xem bài Đĩa ăn 40-30-20-10.

Giảm vòng eo

Giảm mỡ bụng thường đi cùng huyết áp dễ kiểm soát hơn. Đây là lý do Hằng luôn bảo chị em đo eo, không chỉ cân. Xem Bụng to và mỡ nội tạng.

Vận động đều

Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, chơi một môn thể thao mình thích. Mục tiêu WHO: 150–300 phút cường độ vừa mỗi tuần.

Hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá, ngủ đủ