Mỡ máu cao và tim mạch: hiểu cholesterol, triglyceride theo cách dễ nhớ

Khi nghe "mỡ máu cao", phản xạ đầu tiên của nhiều người là: bỏ thịt mỡ, bỏ trứng, ăn thật thanh đạm. Rồi đi xét nghiệm lại, chỉ số vẫn cao. Nhiều người ngạc nhiên vì điều này. Câu trả lời thường nằm ở chỗ ít ai ngờ: bát cơm, cốc trà sữa, đĩa bánh ngọt.

Mỡ máu gồm những gì?

• LDL-cholesterol: thường gọi là "mỡ xấu". LDL cao kéo dài góp phần tạo mảng xơ vữa trong lòng mạch.
• HDL-cholesterol: "mỡ tốt", giúp đưa cholesterol thừa về gan. HDL thấp là bất lợi.
• Triglyceride: dạng mỡ dự trữ năng lượng. Triglyceride tăng mạnh khi ăn dư năng lượng, nhất là đường và tinh bột tinh chế, và khi uống rượu bia.
• Cholesterol toàn phần: tổng các loại trên.

Hằng giải thích cách đọc từng chỉ số trong bài 5 chỉ số xét nghiệm máu nên hiểu.

Vì sao ăn ít mỡ mà mỡ máu vẫn cao?

Gan là "nhà máy" sản xuất mỡ máu. Khi bạn ăn nhiều đường và tinh bột hơn cơ thể dùng, gan chuyển phần dư thành triglyceride. Ở người kháng insulin, quá trình này càng mạnh: triglyceride tăng, HDL giảm, và các hạt LDL trở nên nhỏ, đặc hơn.

Vì vậy một mâm cơm "thanh đạm" nhưng nhiều cơm trắng, thêm nước ngọt, bánh kẹo, hoa quả sấy, vẫn có thể làm triglyceride cao. Di truyền cũng đóng vai trò lớn: có người ăn uống lành mạnh vẫn có LDL cao do gia đình, và cần bác sĩ theo dõi.

Mỡ máu và tim mạch

Theo WHO, bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Phần lớn có thể phòng ngừa bằng cách giải quyết các yếu tố nguy cơ hành vi: ăn uống không lành mạnh, ít vận động, hút thuốc, rượu bia. Mỡ máu cao, huyết áp cao, đường huyết cao và béo bụng là những yếu tố nguy cơ hay đi cùng nhau.

Mảng xơ vữa hình thành rất lặng lẽ qua nhiều năm. Không đau, không mệt, cho tới một ngày nó gây hẹp mạch hoặc tắc mạch. Đó là lý do Hằng luôn khuyên chị em đi xét nghiệm định kỳ, kể cả khi thấy khỏe.

Những thói quen giúp mỡ máu đẹp hơn

1. Bớt đường và tinh bột tinh chế: nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, cơm trắng quá nhiều. Đây thường là thay đổi giúp triglyceride cải thiện rõ nhất.
2. Chọn chất béo tốt: dầu ô liu, dầu đậu nành, cá, các loại hạt, bơ. Hạn chế mỡ động vật, da gà, đồ chiên rán nhiều lần, và tránh chất béo chuyển hóa (trans fat) trong đồ chiên công nghiệp, bánh quy, bơ thực vật cứng.
3. Ăn nhiều rau, đậu, ngũ cốc nguyên hạt: chất xơ hòa tan giúp giảm hấp thu cholesterol.
4. Ăn cá vài bữa mỗi tuần, nhất là cá béo.
5. Vận động đều: vận động giúp tăng HDL và giảm triglyceride.
6. Hạn chế rượu bia, vì rượu làm triglyceride tăng mạnh.
7. Giảm mỡ bụng nếu vòng eo vượt mốc.

Cách chia đĩa Hằng dùng hằng ngày gói gọn những ý trên vào một cái đĩa: xem Đĩa ăn 40-30-20-10.